پيوند جاودانه علي و شب قدر

هيچ انديشيدي كه چرا نام مرد عدالت، امير مؤمنان علي عليه السلام با شب قدر پيوند خورده است؟ هيچ تأمّل كرده اي چرا از حدود هزار و چهار صد سال پيش، همه ساله امّت رسول الله همپاي اشك و آه بر حال زارِ خويش در ليالي مباركه قدر، بر مظلوميت علي نيز گريسته و تا برپايي رستاخيز اعظم نيز خواهد گريست؟

به راستي! آيا مي‌توان گره خوردنِ شب هاي احتمالي قدر _ يعني نوزدهم، بيست و يكم، و بيست و سوم _ را با علي عليه السلام تصادفي دانست ؟ و آيا مي توان پذيرفت كه بر اساس يك صُدفه، شب نوزدهم، شب ضربت خوردن علي (ع) و شب بيست و يكم، شب شهادت آن حضرت، و شب بيست وسوّم، شب سوّم قتل آن امام معصوم قرار گرفته است؟!

پاسخ آن، پر واضح است چرا كه؛ دوست و دشمن، خوب مي‌دانند علي بن ابي طالب عليه السلام كه بود و چه كرد؟! او در تمامي خصلت هاي بشري بي همتا بود و سجاياي اخلاقي و شيوه هاي رفتاري او در حوزه مسائل فردي و اجتماعي، درس آموز تاريخ بود. در عدالت گستري، از ستم به موري نيز دريغ مي ورزيد. در عبادت و راز و نياز با پروردگار، هنوز نخلستان هاي شهر كوفه، طنين مناجات شبانه او را به خاطر دارد. در يتيم نوازي، كوچه پس كوچه هاي شهر كوفه، بهترين شاهد صدق گام هاي كوتاه و آرام او در نقش مردي ناشناس است. در شجاعت، هنوز دلاوري و قاطعيتش، آويزه گوش مجرمان و متجاوزان به حقوق امّت است، و در فصاحت و بلاغت هنوز خطبه هاي نهج البلاغه اش بي بديل و منحصر به فرد است. بي شك؛ حقِّ بزرگ مردي همچون او را جز گره خوردن ولادت وي با خانه خدا، و شهادت وي با شب قدر _  كه در بزرگترين شب سال و در ارزشمندترين ماه سال قرار گرفته _ ادا نخواهد كرد. شايسته عدالت مردي همچون اوست كه مؤمنان در فراق او در شب قدر، پا به پاي گريه و ناله بر مصائب و خطاهاي خويش، بگريند.

به هر تقدير، آنچه اتفاق افتاده، تقارن هر سه شب _ كه احتمال قدر بودنِ آنها از ديگر شبهاي سال بيشتر است_ با مناسبت هايي حول محور علي بن ابيطالب، مي باشد.

از پيامبر گرامي اسلام  (ص) بشنويم كه در بياني مي فرمايند: " برتري علي بن ابي طالب بر اين امّت، همانند برتري ماه مبارك رمضان بر ديگر ماههاست. برتري علي بن ابي طالب بر اين امّت، همچون فضيلت شب قدر بر ديگر شبهاي سال است. برتري علي بن ابي طالب بر اين امت، مانند برتري شب جمعه بر ساير شبهاي هفته است. پس خوشا بحال كسي كه به او ايمان آورد و ولايتش را تصديق كند، و واي بر كسي كه منكر وي و حقانيت وي گردد. بر خداست كه چنين كسي را از شفاعت پيامبرش (ص) در روز قيامت، محروم گرداند"[1] . 

آري! اگر او برترينِ امّت است، حقّ اوست كه در برترين شب و برترين ماه سال به شهادت نائل آيد. همين پيوند، موجب گشته تا همه ساله، روزه داران در شبهاي قدر، به ياد عدالت، شجاعت و مردانگي وي بوده و از حيات نوراني و تابناك او درس گرفته، شايد كه در روش هاي فردي و منش هاي اجتماعي‌اشان تجديد نظر كنند.

ادب گفتگو در مناجات با معبود

هر چه در رمضان و دعاهاي عارفانه آن بيشتر تأمّل مي كنيم، مراتبِ شرمساري امان از حال و هواي خويش در برابر معبود يكتا، افزون مي‌شود. به سيره پيامبر گرامي اسلام (ص) و اهل بيت مكرّم او در خصوص ماه ضيافت الهي كه نظاره مي كنيم _ در حالي كه از ماهها پيش، در درونِ خويش و اهل خانه، ايجاد آمادگي براي حضور همه جانبه و با معرفت مي كردند و بهترين بهره ها را از لحظات و ساعات اين ماه شريف كسب مي نمودند _ خجالت ما را فرا گرفته و غمِ كم كاري ها و كوتاهي ها، ما را امان نمي دهد.

به راستي! ما كجا و درك معارف رفيع و بي همتاي دعا و مناجات رمضان كجا؟! ما كجا و سخن گفتن با ربّ الارباب به سبك بندگان خالص كجا؟! ما كجا و  مناجات و زمزمه عارفانه با او كجا ؟!

اما چه كنيم كه بنده به رسم بندگي و كوچكي اش بايد در برابر عظمت مولايش، سر سجده بسايد و با ارباب خويش زمزمه اي داشته باشد. او به رسم احتياج و نيازمندي اش، ناگزير از تضرّع و نيازخواهي از غنيّ مطلق است!

حال؛ اگر قرار شد با او سخن بگوييم و ساعاتي را با او به مناجات بپردازيم، چه كساني بهتر از واسطه هاي فيض ميان خلق و خالق؟ و چه الگوهايي برتر از انسان هاي كامل كه راه و رسم بندگي را نه تنها مي دانند كه خود رفته اند .

وجود پر بركتِ امام سجاد عليه السلام، يكي از اين الگوهاي بي نظير است كه از خلال مناجات خويش بنام " ابوحمزه ثمالي" حقّ بندگي را ادا كرده و ادب دعا و طلب را به ما آموخته است. و از همين روست كه دعاي ابوحمزه را، مدرسه عشق و بندگي، و مدرسه تسليم و دلدادگي مي‌خوانيم.

فراز و فرودِ اين زمزمه عارفانه، دنيائي از معارف و حكمت هاي الهي است كه جز دسترسي به مفهوم ظاهري آن براي ما مقدور نيست. اما چه كنيم كه گفته اند" آب دريا را اگر نتوان كشيد، هم به قدر تشنگي بايد چشيد" .

بنا بر اين، اگر ادب مناجات، و روش گفتگو با او را جستجو مي كنيم، بايد در فضاي ملكوتي سحرگاهان،در مدرسه ابوحمزه ثمالي پاي درس سيد الساجدين امام زين العابدين عليه السلام زانو زد و درس بندگي فراگرفت، بلكه بتوان با زمزمه فرازهاي ذيل، دقايقي آرام گرفت.

"‏ ستايش خداى را كه من او را مى‏خوانم و او اجابت مى‏كند، هر چند وقتى او مرا مى‏خواند كُندى و كاهلى مى‏كنم. ستايش خداى را كه كار مرا به خودش واگذاشت و از اين رو گراميم داشت و به غير خودش وانگذاشت تا خوارم گردانند و سپاس خداى را كه در برابر خطا و گناهم حلم و بردبارى كرد، گويى گناهى از من سر نزده است ... خدايا! وقتي به گناهانم مى‏نگرم، زار مى‌گريم ولي آن هنگام كه به كرم بى‏پايان تو نظر مى‏كنم اميدوار گشته و طمع مي كنم ... پروردگارا ! نمى‏دانم كدام شكر را بجاى آرم؟ آيا شكر نيكي هايى كه از من منتشر مي سازي يا زشتيهايى كه پرده پوشى مي نمايى؟... واى بر من ! اگر با چنين حالي، به جانب قبر _ كه آنرا آرامگاه خويش نساخته ام و براي استراحت ابدي، آن را با عمل صالح خويش، فرش نكرده ام _ منتقل شوم. چرا نگريم در صورتى كه نمى‏دانم به كجا مي روم؟... اى خدا ! اگر مرا به آتش دوزخت ببرى، دشمنت (شيطان) را شاد نموده اي و اگر در بهشت وارد سازي، پيغمبرت را خشنود كرده اي و من قسم به خدا ! يقين دارم كه در نزد تو، سرور پيغمبرت به مراتب از شادي دشمنت دوست داشتني تر است"[1] .

 تقويت روح همبستگي با احياي سنّت اطعام

إطعام ، يكي از سنت هاي ديرينِ رمضان است كه در ادوار تاريخ اسلامي _ با همه تنوع گونه اي آن _ هرگز اصالت خويش را از دست نداده است.

اين حركت معنوي و در عين حال عاطفي، در متن دين و توصيه بزرگانِ آن ريشه دارد.

سفارشِ همراه با تأكيدِ رهبران ديني بر اهتمام و پايبندي روزه داران مسلمان به اين سنت پسنديده،از سويي گوياي ارزشمندي و تأثير گزاريِ آن در تقويت روح نوعدوستي مي باشد و از ديگر سو؛ حكايتگرِ پافشاري دين بر ضرورتِ تدارك ضعفها و كاستي هاي موجود جامعه از درون آن و نگاهِ ريشه اي به درد مردم به ويژه اقشار كم در آمد و محروم است.

در سخني از پيامبر گرامي اسلام (ص) به اين جانب مهمّ پرداخته شده، آنجا كه مي فرمايد: "  اي مردم! هر كس روزه دار مؤمني را در اين ماه، ميهمان افطارِ خويش كند، در نزد خدا، پاداشِ آزاد نمودن بنده اي و آمرزش گناهان گذشته را دارد" [1] و آنگاه كه ناتواني برخي از لايه هاي جامعه براي اطعام ديگران به حضرتش گزارش مي شود، آنان را به انجام اين سنت و لو در حدّ ميهمان كردن ديگران با يك دانه خرما  و يا جرعه اي آب، تشويق و توصيه مي فرمايد و در مقابل به امّت اسلامي وعده مي فرمايد كه برائت از آتش جهنم، ره آوردِ اين عمل خير آنان باشد.

البته سنت اطعام، ابعادي گوناگون در بردارد كه تأمّل در چرايي و چگونگي آن از سوي مردم در ادوارِ تاريخ و در ميان ملل مختلف، با عنايت به سفارشات ديني، ضروري مي نمايد.

1.بُعد اجتماعي. در يك نگاه كلان، احياي سنتِ اطعام به عنوان يك حركت نمادين همگاني و فراگير، از همبستگي ملي ميان اقشار جامعه حكايت دارد و در حقيقت نوعي حركت در راستاي پايبندي انسان به هويت اجتماعي، و تقويت روح اخوت و برادري او است.

2.بُعد اقتصادي. تأثيرِ اساسي آن بر فروكاستن درد فقر و محروميت از لايه هاي ميان دست و فرودستِ جامعه _ از خلال توجه فرادستان و صاحبان مُكنتِ مادي_ اهميت نقش و جايگاه آن را عيني تر مي‌سازد.

3.بُُعد معنوي. پاسداشتِ  اين سنت نيكو از سوي آحاد روزه داران _ كه به هيچ قيمت و لو به بهانه ناتواني مالي نبايد آنرا به حاشيه برانند _ اجر و پاداشي عظيم در پيشگاه پروردگار دارد كه مي توان به آن حتي با اطعام دانه اي خرما و يا جرعه اي آب گوارا، دست يافت.

در اين راستا، چند توصيه كليدي ارائه مي شود:

§ نشاندنِ اقشار محروم بر سر سفره افطار _ كه ابعاد سه گانه فوق را در برداشته و بهترين نوع اطعام  به شمار مي آيد _ از پاداشي افزون برخوردار است.

§ خودداري از رنگين كردن سفره افطار، افزون بر برخورداري از روح سادگي و جلوگيري از ريخت و پاش، گامي در جهت گسترش كمّي ميهمانان و در نتيجه كسب اجر و مزد بيشتر است.

§ اطعام به دور از بوق و كرنا، و حتي به دور از چشم آشنايان، لذتي در بردارد كه مطمئناً هيچ دعوتي ديگر به پايِ آن نخواهد رسيد.

اصول برادري از نگاه امام حسن مجتبي (ع)

پانزدهم ماه رمضان، سالروز ميلاد فرخنده حضرت امام حسن مجتبى عليه‏السلام است. آن حضرت در سخني به فرزند خويش مي فرمايد: " پسرم! با احدى برادرى مكن تا بدانى به چه مكان هايي آمد و شد دارد. و هر گاه از حالش به خوبي آگاه شدى و رفتارش را پسنديدى با او برادرى كن، به شرط آنكه دوستي‌ات بر پايه ‏چشم پوشى از لغزش و همراهى در سختى باشد"[1] .

روابط اجتماعي فيمابين آحاد جامعه، آنگاه كه در حدّ معمول است، از محدوديت و قانونمندي كمتري برخوردار است ليكن براي ايجاد يك رابطه تنگاتنگ و بنيان گذاريِ يك دوستي و رفاقت پايدار، الزاماتي وجود دارد كه پايبندي به آنها، موجب آرامش خاطر و دوام دوستي و محبّت خواهد شد. از نگاهِ آن حضرت، رعايت چند اصل براي ايجاد رابطه صميمي و ناگسستني با ديگران، حائز اهميّت است.

     1.     اصل وارسي

در اصول برادري و دوستي، چنانكه نبايد پيش از هر تحقيق و وارسي، دست به يك دوستي عميق زد، در مراحل تحقيق نيز نبايد ماهيّت فرد و نوع نگاه او به مسائل پيراموني خويش و نيز نوع تعامل او با قضاياي اجتماعي، فرهنگي و ديني و... جاي خويش را به منظر بيروني فرد و برخورداري هاي مادي او بدهد. پيش از هر طرح دوستي، بايد از نوعِ آمد و شدهاي وي، و ماهيّتِ دوستي ها و روابط وي اطلاع حاصل كرد. نوع حركاتِ وي، خوراك و پوشاك او و نشست و برخاستِ وي با افراد ناباب و فاقد هويّت اجتماعي، و يا حضور وي در محافل ضدّ اخلاقي و ضدّ ديني، و... مي تواند از عدم شايستگي وي براي انتخاب به عنوان يك دوست حكايت كند. شايان ذكر است در هيچ يك از مراحل تحقيق، نبايد پا را از حوزه مناسبات اجتماعي كه در مرآي و منظر ديگران است، فراتر نهاد. ورود به حريم شخصي افراد و لو به بهانه تحقيق براي دوست يابي، از مصاديق عيبجويي شمرده شده كه مورد مذمّتِ شديد قرار گرفته است.

2.     اصل چشم پوشي

پس از آنكه فرد را به خوبي مورد بررسي دقيق قرار داده و صلاحيت هاي وي را تأييد نموديم، ديگر مجالي براي بزرگ كردن اشتباهات و مهمّ انگاشتن لغزشهاي او وجود نخواهد داشت. دوستِ صميمي من و تو بايد آنقدر ارج و قرب داشته باشد كه با اندك كوتاهي و يا لغزش ازسويِ وي، پيمان برادري و دوستي ملغي نگشته و مورد تهديد قرار نگيرد.

3.     اصل همراهي

دوست واقعي، انتظار همراهي تو را در شرايط سخت و ناگوار همچون خوشي ها و شادي ها دارد. اگر براي پيمان مودّت و رفاقت خويش ارزش قائل هستيم، ناگزير از همگامي و همنوايي با دوستان تحت هر شرايطي مي باشيم و گريز از آن، نقض تعهدات و قرارداداهاي برادري و دوستي است. 

Powered By
  BLOGFA.COM